Zasilacze

Czym są zasilacze komputerowe?

Zasilacz komputerowy (PSU - Power Supply Unit) to urządzenie konwertujące prąd zmienny AC 230V z gniazdka elektrycznego na prąd stały DC (3.3V, 5V, 12V) wymagany przez komponenty komputera. Zasilacz dostarcza energię do wszystkich podzespołów: płyty głównej, procesora, karty graficznej, dysków, wentylatorów, RGB. Bez zasilacza lub ze zbyt słabym zasilaczem komputer nie uruchomi się, będzie niestabilny (losowe restarty, BSOD, crashe) lub komponenty mogą ulec uszkodzeniu. Dobry zasilacz zapewnia stabilne napięcia, ochronę przed przepięciami, cichą pracę i wysoką efektywność energetyczną.

Kluczowe parametry: moc (wattage, 450-1600W), certyfikat 80 PLUS (efektywność energetyczna Bronze/Silver/Gold/Platinum/Titanium), modularność (non-modular, semi-modular, full modular), zabezpieczenia (OVP, UVP, OCP, OTP, SCP), złącza (24-pin ATX, 8-pin CPU, 6+2pin PCIe, SATA, Molex), gwarancja (3-10 lat). Ceny: od 150 zł (450W Bronze) do 1500+ zł (1200W Titanium modular).

Moc zasilacza i obliczanie zapotrzebowania

Jak obliczyć potrzebną moc? – Zsumuj zużycie komponentów + 30% zapas. Przykład: Intel i5-13400F (65W TDP realnie 150W pod obciążeniem) + RTX 4070 (200W TDP) + płyta główna (50W) + RAM (10W) + SSD (5W) + wentylatory (15W) = 430W. Zapas 30%: 430W × 1.3 = 559W → kup zasilacz 650W minimum. Dla high-end: i9-13900K (253W TDP realnie 300W+) + RTX 4090 (450W) + reszta (80W) = 830W × 1.3 = 1079W → zasilacz 1200W minimum.

Typowe konfiguracje – Budget PC biurowy (i3 bez karty graficznej): 350-450W wystarczy. Gaming entry (i5 + RTX 4060): 550-650W. Gaming mainstream (i7 + RTX 4070): 750W. Gaming high-end (i9 + RTX 4080): 850-1000W. Gaming extreme (i9-13900K + RTX 4090): 1000-1200W. Workstation dual GPU: 1200-1600W. Zawsze wybieraj zasilacz z zapasem – nigdy nie eksploatuj zasilacza na 100% mocy (skraca żywotność, głośny wentylator, niestabilność).

Linia 12V najważniejsza – nowoczesne komponenty (CPU, GPU) pobierają prawie całą moc z linii 12V. Stare zasilacze miały moc rozłożoną między linie 3.3V/5V/12V (np. 500W total, ale tylko 360W na 12V). Nowoczesne zasilacze mają 95%+ mocy na linii 12V (500W total = 480W+ na 12V). Sprawdź specyfikację zasilacza: "12V Rail: 40A" = 40A × 12V = 480W na linii 12V – to liczba która liczy się dla GPU/CPU.

Certyfikaty 80 PLUS

80 PLUS – certyfikat efektywności energetycznej. Zasilacz 80 PLUS 500W przy obciążeniu 250W (50%) pobiera z gniazdka: Bronze 294W (85% efektywność), Gold 278W (90%), Platinum 263W (95%), Titanium 260W (96%). Wyższa efektywność = mniej straconej energii na ciepło = niższe rachunki za prąd, mniej wydzielanego ciepła (cichsza praca wentylatora), dłuższa żywotność komponentów.

Bronze (85% efektywność przy 50% obciążeniu) – certyfikat entry-level. Zasilacze 450-750W, ceny 150-350 zł. Producenci: Corsair CV, Cooler Master MWE Bronze, be quiet! System Power. Zastosowanie: PC biurowy, gaming budget. Wady: niższa efektywność = wyższe rachunki (różnica 20-40 zł rocznie vs Gold przy gaming PC 4h dziennie), gorsza jakość komponentów (kondensatory 85°C vs 105°C w Gold), krótsza gwarancja (3 lata vs 5-10 lat Gold/Platinum).

Gold (90% efektywność) – standard 2024, najlepszy stosunek ceny do jakości. Zasilacze 550-1000W, ceny 300-700 zł. Producenci: Corsair RM/RMx (best value, 550W 350 zł, 10 lat gwarancji), Seasonic Focus GX, be quiet! Pure Power/Straight Power, EVGA SuperNOVA G. Zastosowanie: gaming mainstream/high-end, workstation. Zalety: dobra efektywność (oszczędność energii), wysokiej jakości kondensatory japońskie (105°C), cicha praca, długa gwarancja 7-10 lat. Wady: droższe o 50-100% vs Bronze. Dla większości: sweet spot – kup Gold.

Platinum/Titanium (95-96% efektywność) – premium dla enthusiast. Zasilacze 750-1600W, ceny 600-1500+ zł. Producenci: Corsair AXi/HXi, Seasonic Prime TX, be quiet! Dark Power Pro. Zastosowanie: high-end workstation, serwery 24/7, extreme enthusiast. Zalety: maksymalna efektywność (oszczędność 50-80 zł rocznie vs Gold przy heavy workload), najcichsze (wentylatory premium), najwyższa jakość komponentów, gwarancja 10-12 lat. Wady: bardzo drogie, zwrot inwestycji długi (10+ lat). Dla typowego użytkownika: przesadzone, Gold wystarczy.

Modularność zasilacza

Non-modular – wszystkie kable na stałe przymocowane do zasilacza. Zalety: najtańsze (brak złączy modularnych = tańsza produkcja). Wady: wszystkie kable w obudowie nawet jeśli nie używasz (nieużywane kable Molex, dodatkowe SATA muszą być schowane za tacą = trudniejsze zarządzanie kablami, gorszy przepływ powietrza). Zastosowanie: budget builds gdzie każda złotówka liczy się, obudowy z dobrym zarządzaniem kablami.

Semi-modular – kable niezbędne (24-pin ATX, 8-pin CPU) na stałe, reszta (PCIe, SATA, Molex) odłączane. Zalety: lepsze zarządzanie kablami niż non-modular (podłączasz tylko potrzebne kable), tańsze niż full modular o 50-100 zł. Wady: główne kable wciąż na stałe (jeśli za długie, muszą być schowane). Zastosowanie: gaming mainstream, workstation – najlepszy kompromis ceny i wygody. Dla większości: recommended.

Full modular – wszystkie kable odłączane włącznie z 24-pin ATX i 8-pin CPU. Zalety: maksymalna elastyczność (podłączasz tylko potrzebne kable), najlepsze zarządzanie kablami (czyste wnętrze obudowy), łatwiejszy montaż (montuj zasilacz bez kabli, później podłączaj). Wady: najdroższe (premium feature +100-200 zł vs semi-modular). Zastosowanie: enthusiast builds, obudowy ze szkłem gdzie estetyka ważna, custom sleeved cables (wymiana kabli na kolorowe).

Złącza i kable zasilacza

24-pin ATX – główne zasilanie płyty głównej (20+4 pin, kompatybilne ze starszymi płytami 20-pin). Każdy zasilacz ma jeden kabel 24-pin. Długość kabla: 500-650mm (sprawdź czy wystarczy dla obudowy Full Tower).

8-pin CPU (4+4 pin EPS12V) – zasilanie procesora. Procesory budget (i3, Ryzen 5) wymagają 1x 8-pin. Procesory high-end (i9, Ryzen 9) wymagają 2x 8-pin (płyty główne Z790/X670 mają 2 gniazda 8-pin CPU). Zasilacze 650W+ mają minimum 1x 8-pin CPU, zasilacze 850W+ mają 2x 8-pin CPU.

6+2 pin PCIe – zasilanie karty graficznej. RTX 4060/4070 wymagają 1x 8-pin (6+2). RTX 4080 wymaga 1x 16-pin (adapter 3x 8-pin w zestawie karty lub native 16-pin w nowych zasilaczach ATX 3.0). RTX 4090 wymaga 1x 16-pin (adapter 4x 8-pin lub native 16-pin). Zasilacze 550-750W mają 2-4 złącza PCIe, zasilacze 850W+ mają 4-6 złączy PCIe.

SATA – zasilanie dysków SSD/HDD SATA, wentylatorów RGB, kontrolerów LED. Typowo 1 kabel SATA ma 3-4 złącza w łańcuchu. Zasilacze mają 2-4 kable SATA = 6-16 złączy SATA total. Dla typowego PC: 2-4 dyski + kontroler RGB = 5 złączy SATA potrzebne.

Molex 4-pin – stare złącze dla napędów optycznych, starych wentylatorów, RGB kontrolerów. Większość nowoczesnych komponentów używa SATA. Zasilacze mają 1-2 kable Molex = 3-6 złączy. Dla nowych buildów: rzadko potrzebne.

Zabezpieczenia zasilacza

OVP (Over Voltage Protection) – ochrona przed przepięciem. Jeśli napięcie przekroczy bezpieczny poziom (np. linia 12V >13V), zasilacz wyłącza się chroniąc komponenty przed uszkodzeniem. Wszystkie nowoczesne zasilacze mają OVP.

UVP (Under Voltage Protection) – ochrona przed zbyt niskim napięciem. Jeśli napięcie spadnie poniżej minimum (np. 12V <11V), zasilacz wyłącza się. Zapobiega niestabilnej pracy komponentów.

OCP (Over Current Protection) – ochrona przed nadmiernym prądem. Jeśli prąd przekroczy bezpieczny poziom (zwarcie, uszkodzony komponent), zasilacz wyłącza daną linię.

OTP (Over Temperature Protection) – ochrona przed przegrzaniem. Jeśli temperatura wewnątrz zasilacza przekroczy 60-80°C (zablokowany wentylator, kurz), zasilacz wyłącza się.

SCP (Short Circuit Protection) – ochrona przed zwarciem. Natychmiastowe wyłączenie przy zwartych kablach. Wszystkie certyfikowane zasilacze (80 PLUS) mają wszystkie zabezpieczenia. Nigdy nie kupuj no-name zasilacza bez certyfikatu – brak zabezpieczeń = ryzyko spalenia komponentów (płyta główna, GPU 3000+ zł) przy problemach.

Producenci i wybór zasilacza

Tier S (najwyższa jakość) – Seasonic Prime/Focus (produkują także dla innych marek OEM), Corsair RMx/AXi, be quiet! Straight Power/Dark Power Pro, Super Flower Leadex. Gwarancja 10-12 lat, japońskie kondensatory 105°C, stabilne napięcia, ultra ciche. Ceny premium ale warte dla high-end PC.

Tier A (wysoka jakość) – Corsair RM, Seasonic Focus GX, be quiet! Pure Power, EVGA SuperNOVA G, Cooler Master MWE Gold. Gwarancja 7-10 lat, dobra jakość komponentów, stabilne, ciche. Najlepszy stosunek ceny do jakości dla gaming PC. Recommended dla większości – sweet spot.

Tier B (średnia jakość) – Corsair CV/CX, Cooler Master MWE Bronze, be quiet! System Power, EVGA B-series. Gwarancja 3-5 lat, podstawowe zabezpieczenia, akceptowalna jakość. Dla budget PC, PC biurowych. Unikaj dla high-end gaming (niestabilność możliwa).

Tier D (unikaj) – No-name marki (Chieftec, Inter-Tech, LogicPower), zasilacze bez certyfikatu 80 PLUS, zasilacze z nieznanych sklepów ultra tanie (450W za 80 zł). Brak zabezpieczeń, niestabilne napięcia, spalają komponenty, niebezpieczne (ryzyko pożaru). NIGDY nie oszczędzaj na zasilaczu – spalony zasilacz za 100 zł może zniszczyć płytę + GPU + CPU za 5000+ zł.

Jak wybrać zasilacz?

Oblicz zapotrzebowanie – zsumuj TDP komponentów + 30% zapas. Użyj kalkulatorów online (Cooler Master PSU Calculator, be quiet! PSU Calculator) dla dokładności. Dla RTX 4090: minimum 1000W, recommended 1200W (Nvidia oficjalne wymaganie).

Wybierz certyfikat – minimum Gold dla gaming PC (90% efektywność, dobra jakość, 7-10 lat gwarancji). Bronze tylko dla ultra budget. Platinum/Titanium dla enthusiast/workstation 24/7.

Modularność – semi-modular lub full modular dla łatwiejszego zarządzania kablami i estetyki. Non-modular tylko jeśli budżet ultra tight.

Sprawdź złącza – RTX 4080/4090: sprawdź czy zasilacz ma adapter 16-pin lub native 16-pin (zasilacze ATX 3.0 od 2023+). Dual 8-pin CPU: dla i9/Ryzen 9 sprawdź czy zasilacz ma 2x 8-pin CPU (zasilacze 850W+ mają).

Gwarancja – minimum 5 lat, preferowane 7-10 lat. Dłuższa gwarancja = producent ma zaufanie do jakości. Tier S ma 10-12 lat, Tier A ma 7-10 lat, Tier B ma 3-5 lat. Unikaj zasilaczy z gwarancją <3 lata.

Budżet przykłady – Gaming entry (i5 + RTX 4060): Corsair RM650 Gold modular (350 zł, 10 lat). Gaming mainstream (i7 + RTX 4070): Corsair RM750x Gold modular (450 zł, 10 lat). Gaming high-end (i9 + RTX 4080): Corsair RM1000x Gold modular (650 zł, 10 lat). Gaming extreme (i9 + RTX 4090): Corsair HX1200 Platinum modular (1200 zł, 10 lat).

Najczęściej zadawane pytania

Czy mogę użyć za słabego zasilacza?

Nie, nigdy. Za słaby zasilacz (np. 500W dla RTX 4080 + i9) powoduje: losowe wyłączenia komputera pod obciążeniem (gaming, rendering), BSOD, crashe gier, niestabilność systemu, uszkodzenie zasilacza (eksploatacja na 100% mocy = przegrzanie, spalenie). W najgorszym przypadku: spalony zasilacz może uszkodzić płytę główną, GPU, CPU. Zawsze kupuj zasilacz z 30% zapasem mocy – to nie marnowanie pieniędzy, to ubezpieczenie komponentów za 5000+ zł.

Czy za mocny zasilacz zużywa więcej prądu?

Nie. Zasilacz 1000W w PC zużywającym 400W pobiera z gniazdka ~440W (Gold 90% efektywność), nie 1000W. Komponenty pobierają tyle prądu ile potrzebują, nie więcej. Za mocny zasilacz ma zalety: cichsza praca (wentylator kręci się wolniej przy niskim obciążeniu 40% vs 80%), dłuższa żywotność (komponenty nie są eksploatowane na granicy możliwości), zapas na upgrade (lepszy GPU w przyszłości). Wady: droższy o 100-200 zł, nieznacznie mniej efektywny przy bardzo niskim obciążeniu <20% (różnica minimalna).

Jaką gwarancję wybrać?

Minimum 5 lat, preferowane 7-10 lat. Zasilacz to komponent kupowany na lata – średnia żywotność dobrego zasilacza to 8-12 lat. Gwarancja 10 lat (Corsair RMx, Seasonic Focus GX) = możesz użyć tego samego zasilacza przez 2-3 buildy (upgrade PC co 3-4 lata, zasilacz zostaje). Krótka gwarancja 3 lata = producent nie ma zaufania do jakości, prawdopodobnie tani chiński zasilacz który padnie po 4-5 latach. Różnica ceny między 3 lata a 10 lat gwarancji to 100-200 zł – warte dla spokoju.

Bronze vs Gold – którą wybrać?

Dla gaming PC zawsze Gold. Różnica ceny: 100-150 zł (Bronze 650W = 250 zł, Gold 650W = 350 zł). Zalety Gold: oszczędność energii 20-40 zł rocznie (gaming 4h dziennie, zwrot w 3-5 lat), lepsza jakość komponentów (kondensatory 105°C, stabilniejsze napięcia), cichsza praca (lepsze wentylatory), dłuższa gwarancja (10 lat vs 3 lata), dłuższa żywotność (12 lat vs 6 lat). Bronze ma sens tylko gdy: ultra budget PC biurowy bez karty graficznej, każda złotówka krytyczna. Dla gaming: Gold = must have.

Czy zasilacz używany to dobry pomysł?

Ryzykowne. Zasilacz używany 3-5 lat: kondensatory zdegradowane (pojemność spada 20-30%), wentylator zużyty (głośniejszy, może paść), brak gwarancji (producent nie honoruje gwarancji dla drugiego właściciela). Ryzyko: niestabilne napięcia mogą uszkodzić nowe komponenty (płyta, GPU). Oszczędność: 50-150 zł vs nowy. Czy warte? Nie – nowy zasilacz Gold 650W 350 zł z gwarancją 10 lat vs używany 200 zł bez gwarancji, może spalić komponenty za 5000 zł. Jedyny wyjątek: używany od znajomego, znana historia (nie z kopalni crypto), gwarancja pozostała, tier S model (Seasonic Prime). Dla nieznanych źródeł: zawsze kup nowy.